Cursus ‘Erfrecht in één dag’? Te mooi om waar te zijn!

Cursusaanbieders in het erfrecht beloven gouden bergen voor adviseur en executeur

In de commerciële markt voor onderwijs in het erfrecht worden aanbiedingen gedaan die serieuze juristen Nederlands recht de haren te berge doen rijzen. Aanleiding om dit artikel te schrijven is een cursus van drie dagen die wordt aangeboden aan mensen zonder vooropleiding, waarna ze volgens de opleidingsaanbieder aan de slag kunnen als testamentadviseur. Feitelijk is dat juist: iedereen kan aan de slag als adviseur in het erfrecht, want deze markt is niet gereguleerd. Iedereen mag zich erfrechtspecialist, testamentadviseur of erfenisplanner noemen. Dus ook zonder opleiding, of na een cursus van drie dagen. Als u een testament gaat maken en daarover advies wilt, kunt u dit soort adviseurs beter vermijden.

► zie: Iedereen mag zich erfrechtspecialist noemen – zonder opleiding, accreditatie of toezicht

Een cursus met de serieus klinkende titel ‘Leergang Executele en Vereffening’ zou cursisten voldoende kennis bieden om professioneel te gaan werken als testamentair executeur en vereffenaar van nalatenschappen onder de vlag van de organisatie voor executeurs NOVEX. Eerder eigen onderzoek leerde dat deze opleiding maar enkele dagen duurt, geen examen kent en de cursisten niets bijbrengt over vermogensbeheer, schuldenmanagement, administratie of beleggen.

► zie: Leden organisatie voor executeurs NOVEX, vaak niet opgeleid in vermogensbeheer

Lezers van deze website die uiterst onprettige ervaringen opdeden met slecht opgeleide erfrechtadviseurs, executeurs en bewindvoerders, trekken aan de bel. In de voor nabestaanden moeilijke fase na het overlijden van een dierbare, gebeuren dingen die je als testamentmaker echt niet wilt.

Wees daarom uiterst behoedzaam bij de keuze van adviseur, executeur en/of bewindvoerder en vraag gedetailleerd na over welke vaardigheden en opleidingen iemand beschikt. Ga in principe niet in zee met een persoon of organisatie waar zowel advies als uitvoering wordt aangeboden. De kans op belangenverstrengeling bij de advisering is te groot. Stap op zodra de gekozen adviseur u aanraadt om het executeurschap bij hem of haar, of bij hetzelfde kantoor te leggen.

---

Het jaar 2025 start met een letterlijk fantastische aanbieding, gericht op de belastingadviseur:¹

‘Stoomcursus Erfrecht – civiel en fiscaal. Het hele erfrecht in een dag!’
‘Een cursus met erfrechtelijke en fiscale tips’.

Prof. mr. dr. Bernard Schols zal 12 mei 2025 in de vorm van een stoomcursus in één dag het hele erfrecht doorlopen, mede aan de hand van het boek Voorkom ruzie bij de kist. Zo ben je helemaal voorbereid om cliënten te adviseren op het gebied van het erfrecht. (…)

Bernard Schols brengt je erfrechtkennis in slechts één dag op zo’n hoog niveau dat je:

○ niet alleen de spil bent tussen de cliënt en de notaris;
○ maar je ook in staat bent een ontwerptestament van de notaris te analyseren en namens de cliënt te becommentariëren;
○ en dat je de vijf beginselen van het erfrecht beheerst.”

De kennis en analytische vaardigheden die hier worden beloofd, zijn ronduit onrealistisch te noemen. Het is nagenoeg onmogelijk dat een belastingkundige na één dag cursus, juridisch juist commentaar kan geven op een ontwerptestament. Hij of zij zal ook niet serieus in staat zijn, met een cliënt een voorgeproduceerde vragenlijst uit een modellenboek door te lopen en met behulp van een gedigitaliseerd modellensysteem een concept-testament samen te stellen. Ja, dat lukt feitelijk vast wel, maar wat de verschillende antwoordmogelijkheden en de teksten in het geautomatiseerde document inhouden, en welke gevolgen het na overlijden kan hebben, begrijpt de belastingadviseur dan grotendeels niet. Adviezen kunnen slechts in plattitudes in algemeenheden worden gegeven, iets waar de voor deze cursus ingehuurde docent een specialiteit heeft gemaakt.

Hier is door testamentmakers en erfgenamen inmiddels veel negatieve ervaring mee opgedaan. Ook bij fiscalisten van grote kantoren die zulke cursussen bij professoren erfrecht en estate-planning met goed gevolg hadden afgesloten.

Docent Bernard Schols is ruim dertig jaar geleden afgestudeerd in het notarieel recht en aansluitend ruim tien jaar kandidaat-notaris geweest, toen het oude erfrecht nog gold. Bij een praktijk in een klein dorp. Daarnaast studeerde hij af in de belastingkunde. Het is niet bekend of er aan bijscholing en permanente educatie is en wordt gedaan. Schols was ook docent bij de universitaire opleiding Notarieel recht en medewerker bij het ‘Samenwerkingsverband Estate planning’ van de Katholieke Universiteit Nijmegen en de ABN AMRO Bank. Hij werkte anderhalf jaar als notaris in de praktijk van het nieuwe erfrecht. Daarna stapte hij over op het ongereguleerde beroep van b2b-adviseur estate planning. Daarnaast is Schols actief in het commercieel onderwijs en als uitgever van modellenboeken voor het notariaat. Na te zijn gepromoveerd op het onderwerp ‘Executeurs’ en het verbintenissenrecht als basis voor testamentaire bepalingen, kreeg hij een kleine aanstelling (0,3 fte) als hoogleraar Successierecht bij het Centrum voor Notarieel Recht in Nijmegen, waar zijn broer en zakenpartner prof. Freek Schols de leiding heeft.²

Schols profileert zich als ‘erfrechtspecialist pur sang’, ‘Limburger’, ‘erfrechtsgoeroe’, ‘hoogleraar erfrecht’ en ‘exponent van de vrolijke wetenschap’. Zijn vertelstijl is voor velen net iets te oubollig en de piëteitsloze humor waarmee hij toehoorders paait over de ruggen van anderen, is niet aan iedereen besteed. Desalniettemin moet hij zeker in staat worden geacht mensen iets bij te brengen over het Nederlands erfrecht. Hij beheerste met twee zakelijke partners ruim vijftien jaar het commercieel onderwijs in erfrecht en estate planning. Ook maakte hij deel uit van een groepje dat rond de laatste eeuwwisseling het notariaat schoolde in het nieuwe erfrecht.³ Maar hij staat ook aan de wieg van gedachten, spreuken en erfrechtelijk jargon waarmee diepgaand verwarring is gezaaid over toepassing van het erfrecht in de praktijk. Schols staat erom bekend bij het berijden van de eigen stokpaarden de wetenschappelijke nuance uit het oog te verliezen. Zo kent Bernard Schols wel, maar de Nederlandse wet niet, een driesterrenexecuteur of afwikkelingsbewindvoerder. En zo ziet Schols de executeur als vertrouwensman van erflater die als zijn vertegenwoordiger de hele erfenis afwikkelt, terwijl de Nederlandse wetgever de testamentuitvoerder per 1 januari 2003 heeft afgeschaft.

► zie: Executeur testamentair is afgeschaft in nieuw Nederlands erfrecht

Dat vertelt Schols zijn publiek er niet bij. De door Schols in 2004 aan het notariaat gepresenteerde buitenwettelijke modelregeling voor de quasi-wettelijke verdeling is niet goedgekeurd door de hoogste rechter, maar is wel opgenomen in het modellenboek van een van zijn bedrijven, de vof ScholsBurgerhartSchols. De notaris(klerk) neemt het over in concept-testamenten zonder de testamentmaker uitleg te geven over de juridische voetangels (te ‘belehren‘).

Het hele erfrecht leren in een dag? Dat is letterlijk een fantastische aanbieding, van een docent die graag over zichzelf zegt dat hij verhaaltjes vertelt. Onze aanbeveling: wilt u een middag aardig onderhouden worden en iets opdoen over erfrecht door de bril van een testamentadviseur, schroom dan vooral niet een lezing van Schols te bezoeken. Wilt u kennis vergaren over het complexe vakgebied erfrecht en aanpalende terreinen, wilt u leren om gedegen te adviseren bij het opstellen van een testament of het afwikkelen van een nalatenschap, wilt u zich erin specialiseren om te ondersteunen bij het oplossen van erfrechtelijke geschillen, maak dan een andere keuze.

Er zijn meer fantastische aanbiedingen in het erfrecht-onderwijs …

‘Praktijkmiddag De Afwikkeling en Vereffening van Nalatenschappen’

Een andere cursusaanbieder heeft ook een ijzersterk aanbod in het programma. Het ingewikkelde vakgebied van de afwikkeling en vereffening van nalatenschappen in één middag, om precies te zijn van 13:00 tot 17:15 met een kwartier pauze. Het gaat niet om de basisregels voor eenvoudige nalatenschappen. Nee hoor, alles, ook de grote nalatenschap met zeven erfgenamen, acht legatarissen, een huwelijksgoederengemeenschap, B.V. en onroerend goed in binnen- en buitenland. Lees mee (en huiver):

“De meeste problemen in het erfrecht ontstaan in de afwikkeling. Het aantal procedures neemt nog steeds toe. In één middag krijgt u van Fons Stollenwerck duidelijkheid over onder andere de volgende belangrijke issues bij de afwikkeling van een nalatenschap: over welk vermogen gaat het eigenlijk? Hoe werkt een uitdelingslijst? Welke rechten heeft welk (stief)kind? Wat zijn de bevoegdheden van een executeur en van een vereffenaar? Wanneer en hoe eindigt de taak van de executeur? Hoe worden alle belangen van alle crediteuren en erfgenamen in het oog gehouden? Wordt er niemand benadeeld? Zijn de kosten van vereffening preferent of niet? Hoe zit het met de aansprakelijkheid van de executeur? Welke valkuilen kunt u in uw praktijk tegenkomen én vermijden?”

“In de Praktijkcursus De Afwikkeling en Vereffening van Nalatenschappen leert u van Prof. mr. Fons Stollenwerck hoe u praktisch en effectief kunt optreden in de afwikkeling van een nalatenschap.”⁴

De docent is momenteel ‘counsel’ bij een gerenommeerd advocatenkantoor en emeritus bijzonder hoogleraar Estate planning op een leerstoel gefinancierd vanuit het notariaat. Hij was decennialang notaris en partner bij een groot kantoor met notarissen, advocaten en fiscalisten en rechter en raadsheer. Maar ook met deze brede beroepsachtergrond en praktijkervaring is het niet mogelijk mensen in vier uur op te leiden om beroepsmatig de afwikkeling van nalatenschappen op zich te nemen. En ook deze docent houdt er (bijzondere) eigen meningen op na. Onderdeel van de cursus is ‘Verdelen en verrekenen’ – iets wat in beginsel niet tot de taak van een derde hoort. Dat mogen alleen de erfgenamen samen.

‘Word ook een speler op de interessante erfrechtelijke markt!’

Bij een andere cursus van vijf halve dagen, voor financieel specialisten, beloven drie (deeltijd-)profs aan deelnemers die ongeschoold zijn in het civiele recht dat ze na afloop actief kunnen meedenken over erfrechtelijke vraagstukken bij eigen klanten. “Je kent niet alleen ‘de trucjes’, maar hebt het erfrecht echt in de vingers.”⁵ Leerdoelen:

• Op niveau met andere erfrechtelijke deskundigen kunnen sparren en de discussie aangaan;
• Je kent de geheimen van het erfrecht en kent de voetangels en klemmen;
• Je weet de juiste erfrechtelijke adviezen te geven aan de cliënt;

Aldus de docenten, een vennootschap in fiscaal advies en commercieel erfrecht-onderwijs, met als uitsmijter:

Je ontvangt op de cursusdag een syllabus waarin deze wetteksten zijn opgenomen met daarin de mogelijkheid om in de kantlijn aantekeningen te maken.

Een papieren handleiding met ruimte om aantekeningen te maken – wat een geweldige aanbieding (maarnietheus).

‘Je kunt nog beter optreden als gesprekspartner van de notaris bij het opstellen van een (levens)testament van jouw klant’

Deze zin uit een beschrijving van de cursussen ‘(Levens)testament en (levens)executeur – verdieping‘ en ‘Testament lezen in de praktijk‘, wekt de schijn dat de docenten hier wezenlijke beginselen van het opstellen van een testament of levenstestament aan hun laars lappen.⁶ Het is namelijk de testamentmaker of volmachtgever die de touwtjes in handen hoort te hebben. Maar hier leert de adviseur over het hoofd van de klant te ageren. Leerdoel: ‘Je erfrechtelijke creativiteit is toegenomen’.⁷

Ons commentaar: een testament dat door een adviseur is opgesteld die de communicatie met de notaris verzorgt, niet door de erflater, loopt het risico na overlijden vernietigd te worden. We adviseren de notaris hier niet aan mee te werken.

Conclusie

Het is een goede zaak wanneer fiscaal kundigen zich in het erfrecht laten scholen. Goed advies op het snijvlak van (successie-)belasting en erfrecht is dun gezaaid. Maar beste belastingkundigen, kies een serieus aanbod en zoek docenten die de beginselen van wetgeving en rechtspraak als uitgangspunt nemen en in het onderwijs – kunnen – onderscheiden tussen objectieve kennisoverdracht en eigen stokpaardjes. En trek er tijd voor uit. Als het gaat om een nalatenschap bij een getrouwd stel, spelen er ook aspecten uit het huwelijksvermogensrecht. Gaat het om een nalatenschap met een onderneming, spelen er aspecten uit het ondernemingsrecht. Gaat het om samenwoners met een samenleefcontract, is niet zeker of alle daarin opgenomen bepalingen die iets regelen bij overlijden, rechtsgeldig zijn.

De voorzitter van de Raad van Tucht van het Register Belastingadviseurs waarschuwde in 2021 voor het risico van de fiscalist in ‘randrollen’. Denk daarbij aan fiscalisten die optreden als executeur-testamentair of bewindvoerder.⁸ Het kan echter zomaar zijn, dat een fiscalist een betere executeur levert dan een kandidaat-notaris of oud-bankmedewerker. Het hangt af van de genoten andere opleidingen.

Laat u niets wijsmaken!

Wilt u terdege kunnen adviseren op kruispunten van fiscaal recht en het bijzondere vakgebied erfrecht met aanpalende terreinen? Dat kan niemand u leren in drie dagen ‘op hoog niveau’ – tenzij de cursus op de berg Matterhorn wordt gegeven …

---

Voorbeelden van allerlei aktes zijn te vinden op aktemaken.nl, een website van een ervaren kandidaat-notaris die jaren in het huidige erfrecht heeft gewerkt en ook boedels heeft afgewikkeld. Hij schrijft en beheert de website Infotaris. Er bestaan geen banden met deze websites of hun auteur.

Voorbeeld van een simplistische vragenlijst waarmee de testamentadviseur werkt, volgt. Zodat lezers kunnen gaan begrijpen waar een titel als ‘erfrechtspecialist’ op kan zijn gebaseerd…

---

Verder lezen in erfrechtblog ‘Lang leve de nalatenschap’:

---

Voetnoten | bronvermeldingen en commentaar

1. Sdu Licent Academy, aanbieding op website. [↩]
2. Klein nepotisme, als het ware. [↩]
3. Enkele jaren na de start van deze website en het ontstaan van burgerplatform ‘Erfrecht voor iedereen’ lijkt er kentering te komen in de bijna monopoliepositie. Cursusaanbieders kiezen voor menging met andere docenten en het trio ScholsBurgerhartSchols mengt het ‘Instituut Notariële Medewerkers’ (zelfbedachte naam, geeft zelfgemaakte certificaten uit) met opleider FBN. [↩]
4. Lexlumen, Praktijkmiddag De Afwikkeling en Vereffening van Nalatenschappen. [↩]
5. Sdu Licent Academy, Leergang Erfrecht (2025) en wervingsvideo. [↩]
6. Aanbod van de organisatie Register Belasting Adviseurs, zie website. [↩]
7. Cursus ‘Testament lezen in de praktijk‘ [↩]
8. A.C.M. van Kempen di CISA, Het risico van de fiscalist in ‘randrollen’, Het Register nr. 1, februari 2022. [↩]

____________________________________________