Een erfenis verdelen onder twee of meer erfgenamen loopt zelden zonder slag of stoot. Het voert helaas soms tot diepgaande ruzie en breuken in de familie. Een ervaren begeleider heeft onderkend dat de meeste mensen één en dezelfde fout maken: ze komen te vroeg met oplossingen.
Communicatie is essentieel bij het voorkomen en oplossen van geschillen. Communicatie vormt het fundament waarop je bestendige en door alle partijen gedragen afspraken kunt bouwen. Of dat nu is in het kader van een burenruzie, scheiding of de verdeling van een erfenis. In de erfrechtpraktijk wordt een professionele begeleider er vaak pas bij geroepen als de erfgenamen onderling niet meer in staat zijn om op een constructieve manier met elkaar te communiceren. Terwijl ze samen wel allerlei ingrijpende beslissingen moeten nemen en afspraken moeten maken. En dat alleen lukt als alle neuzen in één richting staan (unanimiteitsbeginsel). Dit beginsel is onbekend voor de meeste mensen, die het principe van beslissen met meerderheid van stemmen kennen. Daar komt bij dat de doeners vooral in oplossingen denken. Zonder zich ervan bewust te zijn dat ze daarbij heel veel aannames hebben gedaan, vanuit het eigen perspectief en de eigen kennis- en ervaringswereld.
Om een probleem op te lossen, is het echter van essentieel belang dat het probleem als zodanig wordt geïdentificeerd. En dat alle mensen die rond de verdelingstafel zitten, hetzelfde punt als een probleem zien of dezelfde onderwerpen als een probleem herkennen. Is een probleem herkend, moet het door iedereen worden erkend. En er moet door iedereen worden bekeken of dit aan een geschil ten grondslag ligt. Juist bij familiezaken liggen er heel andere zaken aan een gerezen geschil ten grondslag en een geschil kan pas met instemming van iedereen worden opgelost, als het onderliggende probleem door iedereen wordt gezien. Is dat eenmaal voor iedereen zichtbaar, kunnen andere geschillen of een nieuw verschil van mening eenvoudiger zelf uit de weg worden geruimd.
In de praktijk van de boedelafwikkeling zijn er talloze voorbeelden van zaken die onnodig zijn geëscaleerd. In die zaken zijn alleen maar verliezers. Na jarenlang procederen blijven de meeste betrokkenen zitten met regelingen die niet het maatwerk leveren en de voldoening waar iedereen naar op zoek was. Iemand anders, namelijk de rechter, heeft de regie gekregen over een belangrijk deel van je leven en heeft beslissingen moeten nemen.
Zelf de regie houden leidt tot meer gedetailleerde regelingen voor een geschil. Alleen dan kan onderzocht worden, wat de bron van de conflicten is, welke mogelijke oplossingen er bedacht kunnen worden, wie met welke oplossingen is gediend en wie niet. En te kiezen voor oplossingen die in een specifieke situatie werken. De meest werkbare afspraken zijn die je zelf kunt maken en het zijn niet de regelingen die door een rechter worden bepaald. Maar een regeling van de rechter heeft vaak wel meer ‘gezag’. Dit kan op verschillende manieren. Met een gezamenlijke mediator, dat is één persoon die alle partijen begeleid in het zelf benoemen van de belangrijkste problemen en het ontwerpen van oplossingen waar iedere erfgenaam tevereden mee is en vrede mee kan hebben. een hoog gehalte maar ook met ieder een eigen overlegadvocaat.
Mediation is niet voor iedereen de beste methode. Als erfgenamen wel samen tot goede afspraken willen komen, maar liever elk een eigen adviseur willen, dan kunnen de adviseurs begeleiden in het overleg of als vertegenwoordigers overleg voeren. De begeleider kan een advocaat zijn, een notaris, of vaak nog beter, een financieel deskundige. Want wat sterk wordt onderschat bij het verdelen van een erfenis is, dat het geen familierecht is maar vermogensrecht. De adviseur behartigt dan alleen het belang van de betreffende erfgenaam of erfgenamen, maar houd daarbij wel altijd oog voor het grotere geheel. Er kan voor gekozen worden dat in deze fase niet wordt geprocedeerd, of gedreigt met een stap naar de rechter.
Uit onderzoek is gebleken dat mensen een overlijden veel beter kunnen verwerken als ze invloed hebben gehad op de manier waarop het afwikkelingstraject is verlopen en op de afspraken die in dat kader zijn gemaakt. Zijn de erfgenamen familie, of goede vrienden, hebben ze vaak mooie en gelukkige tijden samen gekend. Het is zonde om deze mooie herinneringen te laten overschaduwen door een nare afwikkeling van de erfenis.
Om de afwikkeling van een erfenis beter te laten verlopen, is het verstandig om de basisregels te kennen. Een erfenis afwikkelen en verdelen brengt vaak onenigheid of ruzie. Oorzaken zijn meestal onwetendheid, misverstanden, belangentegenstellingen en familiaire verhoudingen. Lees ons artikel met adviezen, uitleg en voorbeelden: Nalatenschap (erfenis) afwikkelen en verdelen? | Wat zijn de regels en welke stappen moet je nemen
Voor welke optie erfgenamen kiezen, hangt af van de eigen voorkeur. Er is geen goed of fout. Wel zijn er veelgemaakte fouten die voorkomen kunnen worden. Het is een misverstand dat het automatisch tot een rechtszaak voert als een erfgenaam naar een advocaat gaat. Uiteraard is het wel belangrijk dat de keus op iemand valt die gedegen kennis heeft van het materieel erfrecht en die bereid is aan een minnelijke regeling te werken en daar uitgebreide ervaring in heeft opgedaan. Niet elke notaris is daarvoor geschikt. Ze zijn veelal gewend dat men naar hen luistert, en ze in de uitleggende rol zitten. Terwijl de notaris hier heel goed naar de erfgenamen zou moeten luisteren.
