‘Van alle kanten zijn we aan het trekken’ – prof. Bernard Schols

‘Van alle kanten zijn we aan het trekken’ – prof. Bernard Schols over afwikkeling van nalatenschappen

‘Wat er voor de een bijkomt, gaat er voor de ander af’

1. Inleiding

Notaris Bernard Schols presenteerde in het jaar 2000 een sterrenclassificatie voor de erfrechtelijk executeur naar nieuw erfrecht. De begrafenisexecuteur kreeg een ster, de beheersexecuteur uit de nieuwe wet twee sterren en een driesterrenexecuteur die niet in de wet zou komen. Het notariaat en de estate planning ontwierpen modelregelingen om te gebruiken in een testament waarbij aan een executeur extra bevoegdheden werden toegekend waarmee erfgenamen bij de afwikkeling van hun nalatenschap de zeggenschap werd ontnomen. Dat was niet rechtsgeldig maar men hoopte er op, dat de hoogste rechter er ooit zijn zegen aan zou geven.

Vanaf 2009 is Schols deeltijd hoogleraar Successierecht, daarnaast met tweezakelijk partners directeur van bedrijven die adviseren over het besparen van erfbelasting door ingewikkelde constructies in een testament op te nemen met een dure driesterrenexecuteur.

Als adviseur estate planning gaat het er in de regel om, klanten te adviseren hoe ze ‘fiscaal vriendelijk’ vermogen kunnen overdragen na overlijden. Daarmee wordt dus niet bedoeld hoe men zo rechtvaardig mogelijk kan bijdragen aan een gezonde, erudiete en goed functionerende democratische samenleving. Nee, langere wachttijden in de zorg, minder woningen voor mensen met een modaal en lager inkomen, afkalving van het onderwijs etc. door een trust op de Kaaiman eilanden. Dus Nederland is door dit soort samenleving-ontwrichtende adviespraktijken een van de grootste belastingparadijzen.¹ De belastingdruk wordt verlegd naar de burger. De btw stijgt, accijnzen op alcohol en benzine, de OZ belasting etc. ²

Ook is het zakelijk trio onderwijs en cursussen erfrecht gaan verzorgen, bekeken door de bril van de notaris en vermogensplanner. In de loop der jaren is Schols een soort Chief Marketing Manager geworden voor de verkoop van dienstverlening rondom erfopvolging, vóór en na overlijden. Een en ander gebeurt op een manier waarbij testamentmakers en vooral erfgenamen tot objecten worden gemaakt waarover het heerlijk lachen is.

2. ‘Ruzie rond de kist‘ als aanjager verkoop zakelijke dienstverlening

Samen met de hoofdredacteur van de Consumentengids, journalist Heidi Klijsen werd een boekje geschreven over het menselijke drama dat zich vaak na overlijden afspeelt. Niet om de pijn en de breuken in families die dat oplevert te verminderen, het gat er vooral om mensen te animeren naar een adviseur te gaan om een testament op te stellen. De verhaaltjes die in het boekje worden verteld, komen ook ter sprake in het radioprogramma “Spijkers met koppen”. Bernard Schols ageert op het publieke toneel nagenoeg uitsluitend als hoogleraar Successierecht, hij is als zodanig aangesteld bij het Centrum voor Notarieel Recht dat verbonden is aan de Radboud Universiteit, waar zijn zakenpartner bestuursvoorzitter is en hijzelf bestuurslid.^{3 4}

De gezellig pratende businessman, die geen enkele opleiding in beroepsmatig vermogensbeheer heeft genoten, is binnen de praktijk van het notarieel erfrecht kopstuk en pronkstuk. Erfrecht is een branche met een sterk groeiende omzet. Hij geeft onderwijs waar hij eigen juridische standpunten omtrent de zogenaamde ‘driesterrenexecuteur‘, die niet zijn gebaseerd op wetgeving, wetsgeschiedenis of standaardjurisprudentie, als juridische waarheid over het voetlicht brengt.

Op basis van dit onderwijs creëren Schols en vennoten een gestaag groeiende groep professionals voor wie bijdragers aan deze website de niets verhullende naam erfenis-mee-eters bedachten, scherp wellicht, maar vooral bedoeld als eye-opener. De branche werkt op basis van niet op geldend recht berustende bevoegdheden voor een executeur over de nalatenschap na overlijden die worden opgenomen in een testament. Op nagenoeg alle websites van het notariaat en de estate planning wordt de fictie gecommuniceerd dat deze bevoegdheden door de executeur rechtsgeldig mogen worden uitgeoefend, zonder uitzondering. Het merendeel van de advocaten die zich nu erfrechtspecialist noemen, kregen les van Schols & vennoten en leren van hen dat de constructie rechtsgeldig is. Ze leren althans niet wat Schols in zijn promotieonderzoek als conclusie vermeldde, dat dergelijke bepalingen in een testament in beginsel geen erfrechtelijke werking hebben.

Erfgenamen die bij een erfrechtadvocaat aankloppen omdat ze juridisch willen opkomen tegen een executeur-afwikkelingsbewindvoerder die z’n boekje te buiten gaat, krijgen (daarom?) vaak nul op het request. De meeste executeurs kunnen zo in de praktijk heersen over de erfenis van anderen als waren ze eigenaar. Erfgenamen hebben in de praktijk nauwelijks rechtsbescherming en de notaris vindt erfgenamen die hun mond opendoen vaak lastig. Doel van de regeling is dan ook de erfgenamen nagenoeg monddood te maken, aldus het artikel in het vakblad voor de notaris waar de modelregeling in 2004 werd gepresenteerd.⁵

Zie artikel met het hele verhaal: Verdeling erfenis door driesterrenexecuteur is niet rechtsgeldig

Tegelijkertijd draagt Schols overal uit, dat het een must is zo’n erfenis-mee-eter in je testament op te nemen, zonder er bij te vertellen hoeveel geld er dan niet naar je erfgenamen gaat, maar naar de erfenis-mee-eter. Hij biedt modelregelingen aan die het berekenen van ongekend hoge tariven mogelijk maken en geen enkele vorm van praktisch toezicht bieden. Zo draagt Schols er toe bij dat anderen een fors graantje van uw nalatenschap kunnen gaan meepikken na overlijden. Het geld dat niet naar de overheid gaat om te worden verdeeld ten behoeve van alle burgers, gaat naar de erfenis-mee-eters. Commerciële erfbelasting, als het ware.

Tok tok tok – wij eten lekker uw erfenis op

Schols bedacht begin deze eeuw als notaris een modelregeling voor een dictatoriale executeur en afwikkelingsbewindvoerder. Geïnspireerd op Duits erfrecht, waar het rechtssysteem echter veel beter in elkaar zit en erfgenamen nog een vorm van rechtsbeschemring hebben. Dit model wordt ook al twintig jaar gepromoot door Schols alsof het geldend recht is en de regeling komt vaak in testamenten terecht. De regeling is bijzonder ongebalanceerd – de bewindvoerder krijgt alle zeggenschap, de erfgenamen niets. Iedereen kan bewindvoerder worden, zonder beroepsregels, opleiding, verzekering. Dat veroorzaakt heel veel ruzie omdat we in Nederland niet gewend zijn dat zulke belangrijke rechten als de eigendomsbevoegdheden opeens kunnen worden ingeperkt terwijl er niets in de wet staat. Een verantwoord beheer van de nalatenschap is op geen enkele manier geborgd, zeker niet in testamenten die tot stand komen op basis van modellen uit huize ScholsBurgerhartSchols. En vergeet niet:

driesterren executeur is drie keer zo duur als een gewone executeur

Schols en consorten geven onderwijs aan mensen die professioneel executeur (willen) zijn en brengt hen allerlei tips-‘n-tricks bij hoe je de erfgenamen op afstand kunt houden. Zonder beroepseisen, zonder rechtsbescherming voor uw erfgenamen, zonder toezicht of controle. Niet alleen bij gemiddelde particuliere erfenissen, ook bij erfenissen met miljoenen aan waarde. Dat is geen leuk verhaal.

Maar daarover vertelt Schols niets in dit programma – het gaat om de leuke verhaaltjes.

Particulier of ondernemer,

Laat u niets opdringen door notaris, belastingadviseur of estate planner!

Ga direct weg bij een notaris, belastingadviseur of estate planner die aanbiedt voor u executeur te zijn zodat u zich geen zorgen hoeft te maken.

Neem nooit in uw testament een ‘driesterren executeur’ op, ook niet uw partner.
Met de gewone beheersexecuteur en het wettelijk testamentair bewind over de goederen van een nalatenschap in een gemeenschappelijk belang voor de duur van de afwikkeling kan elke erfenis in een redelijk tempo worden afgewikkeld. Zorg altijd voor een gedetailleerde regeling voor de beloning van de executeur

---

Nieuwe artikelen:

---

Noten, referenties, commentaar

Voetnoten | bronvermeldingen en commentaar

1. NOS, 9 maart 2021: ‘Nederland nog steeds een van de grootste belastingparadijzen‘ [↩]
2. NPO Radi 1 februari 2021, Elke seconde wordt 1000 euro belasting ontdoken: 5 vragen over Nederland als belastingparadijs. [↩]
3. Schols pikt zo ook een graantje mee uit de gemeenschappelijk gevulde belastingpot waar hij zelf zo weinig mogelijk aan wenst bij te dragen. [↩]
4. Notarieel recht is geen rechtsgebied in het Nederlands recht, zoals huurrecht of fiscaal recht, het is een fantasienaam voor de verzameling aan rechtsgebieden waarop een notaris de verplichting heeft aktes te verlijden, plus de Wet op het notarisambt en gedragsrecht. [↩]
5. B.M.E.M. Schols, notaris, De quasi-wettelijke verdeling als ‘Teilungsanordnung’ I en II (slot), Weekblad voor Privaatrecht, Notariaat en Registratie (W.P.N.R.) 2004 / 6571 en 6572. [↩]

____________________________________________