Samenwoners erven niets van elkaar, ook niet als er een samenlevingscontract is

Samenwonen, Nederlands erfrecht en erfenis

1. Verschil huwelijk, geregistreerd partnerschap en samenwonen

De Nederlandse wet erfrecht, dat is Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek, regelt dat mensen die met elkaar getrouwd zijn van elkaar erven als een van hen overlijdt. De wet bepaalt dat partners van elkaar erven als een van hen overlijdt. Met geregistreerd partners worden door de wet twee personen bedoeld die hun partnerschap officieel hebben laten registreren bij de burgerlijke stand van de gemeente waar ze wonen. Dat gebeurt op bijna dezelfde manier als het sluiten van een huwelijk voor de wet.

Een paar dat samenwoont, maar hun partnerschap niet heeft laten registreren bij de gemeente, geldt niet als geregistreerd partners. Dit is verwarrend, want het juridische idee van een geregistreerd partnerschap is eind vorige eeuw ingevoerd om ‘samenwoners’ een status te geven die gelijk is aan het huwelijk. Het ging dan in de regel om mensen die het huwelijk, gezien vanuit de geschiedenis, een ouderwets en onderdrukkend instituut vonden dat ooit is ontworpen binnen de Rooms-Katholieke Kerk. Ze wilden om principiële redenen niet trouwen.

Sindsdien zijn er drie verschillende groepen:

• Huwelijk – hiervoor gelden veel wettelijke regels, zowel voor het afsluiten als voor het uit elkaar gaan
• Geregistreerd partnerschap – in veel opzichten gelijkgesteld met het huwelijk, bijvoorbeeld ook voor het erfrecht en voor de erfbelasting
• Ongehuwd samenwonen – in de wet is niets geregeld en de Hoge Raad heeft in 2023 een belangrijke uitspraak gedaan: bij rechtszaken kunnen ongehuwd samenwoners niet gelijkgesteld worden met een huwelijk, ook niet als er een samenlevingscontract is afgesloten, vastgelegd in een notariële akte.

2. Samenwonen en erven

Een paar dat samenwoont, ook al is dat langer dan twintig jaar en is er ook al heel lang een uitgebreid samenlevingscontract, erft volgens de wet niets van elkaar.

Het is hierbij niet van belang of er al dan niet een samenlevingscontract is gesloten, al dan niet met bepalingen over wat er moet gebeuren bij overlijden. Ook is niet van belang of er samen kinderen zijn die zijn erkend. Volgens de wet erfrecht erven bij samenwoners de kinderen, niet de partner.

Aangezien de algemene wet erfrecht alleen een regeling bevat voor gehuwden, die van toepassing is verklaard op geregistreerd partners, is het voor samenwoners die elkaar willen laten erven noodzakelijk om een officieel testament te maken. Dat is ofwel een akte van de notaris waarin de wensen voor vererving van de nalatenschap bij overlijden zijn vastgelegd: een testament – officieel ‘uiterste wil’. Of het is een zelfgeschreven, gedateerd en ondertekend document dat bij een notaris in Nederland in bewaring is gegeven – een onderhands testament.

Er bestaat geen algemene wettelijke verplichting, om in een testament de partner als erfgenaam te benoemen, niet voor gehuwden en niet voor samenwoners.

3. Wensen voor de uitvaart

Wensen voor de uitvaart zijn niet in het erfrecht geregeld, omdat het lichaam van een overledene niet tot diens nalatenschap behoort. De regels staan in de vrij onbekende Wet op de lijkbezorging en gelden voor de nabestaanden. Een samenwoner valt wel onder de kring van nabestaanden.

4. Samenwonen en vrijstelling erfbelasting

Willen samenwoners bij overlijden recht hebben op de hoge vrijstelling voor de erfbelasting, moet er naast het testament ook een samenlevingscontract zijn waarin is afgesproken dat men elkaar over en weer zorg en bijstand verleent. Naar de mening van de redactie zou dit ook kunnen worden opgenomen in de considerans van het testament. Hiervan zijn in de praktijk nog geen gevallen bekend.

---

De laatste artikelen in ons erfrechtblog ‘Lang leve de nalatenschap’

---

---