Erfenis regelen als erfgenamen niet bekend zijn | wat gebeurt er met een onbeheerde nalatenschap?

Een onbeheerde nalatenschap is een erfenis waarvan de erfgenamen niet bekend zijn of niet gevonden kunnen worden, of die door alle erven en opvolgers is verworpen

Jaarlijks overlijden in Nederland honderden mensen waarbij niet duidelijk is wie de erfgenamen zijn, waar de erfgenamen niet reageren, waar iedereen de erfenis heeft verworpen of waar niemand de erfenis opeist. Men spreekt dan van een onbeheerde nalatenschap of erfenis. In 2018 ging het om bijna 1200 vermoedelijk onbeheerde nalatenschappen, in 2022 om meer dan 2200.¹ Het kan gaan om iemand die is overleden die geen erfgenamen heeft, onbekende erfgenamen heeft of waarvan niemand bereid is afwikkeling van de nalatenschap op zich te nemen. Het is niet zo, dat als er een testament is opgesteld, de notaris die de akte heeft verleden dan automatisch de onbeheerde nalatenschap gaat afwikkelen. Wat zijn de regels dan wel?

Uitvaart

De regels voor het organiseren van de uitvaart staan in de Wet op de lijkbezorging, deze richt zich tot de ”nabestaanden”, dat kunnen zowel familieleden zijn als vrienden, kennissen of buren. Is er niemand, ligt de taak bij de gemeente waar de persoon verbleef bij overlijden. De kosten moeten in eerste instantie worden voldaan door degene die opdracht geeft, maar kunnen daarna worden verhaald op de nalatenschap, voorzover de kosten redelijk zijn en de nalatenschap voldoende saldo heeft.

Afwikkelen nalatenschap

Het opzeggen van contracten, betalen van schulden, aangifte erfbelasting, opruimen, leeghalen en eventueel verkopen van de woning wordt normaal gesproken door de erfgenamen gedaan. Als erfgenamen onvindbaar zijn, niet op komen dagen, ze allemaal de erfenis verwerpen of de afwikkeling niet op zich willen nemen, ligt de taak bij de overheid, het Rijksvastgoedbedrijf (RVB).² Wordt vastgesteld dat er geen erfgenamen zijn, regelt de Wet erfrecht dat de goederen der nalatenschap van rechtswege in eigendom overgaan van overledene op de Staat, artikel 4:189 BW:

Indien en voor zover een erflater geen erfgenamen heeft, worden de goederen der nalatenschap op het ogenblik van zijn overlijden door de Staat onder algemene titel verkregen.

Een van de betrokken partijen kan een verzoek doen bij de rechtbank om iemand aan te wijzen om erfgenamenonderzoek te doen. Het Rijksvastgoedbedrijf, een boedelnotaris of executeur, een schuldeiser of een andere belanghebbende kan zo’n verzoek doen.

Het Rijksvastgoedbedrijf onderzoekt eerst of de nalatenschap daadwerkelijk onbeheerd is. Als blijkt dat er inderdaad geen erfgenamen te vinden zijn, of als niemand het op zich neemt om de nalatenschap af te handelen, wordt onderzocht of en hoe de nalatenschap kan worden afgewikkeld. Op die manier kunnen schulden, zoals uitvaartkosten die door de gemeente betaald zijn, mogelijk toch nog worden vergoed. De wet erfrecht regelt, dat als er géén erfgenamen zijn, de goederen van de nalatenschap

Mensen die op de een of andere manier betrokken waren bij overledene, of te maken hebben met goederen uit de nalatenschap, bijvoorbeeld een huurder, buren of kennissen, maar ook de bewindvoerder, schuldhulpverlener of curator van overledene, kunnen een melding doen bij deze Dienst als ze denken dat er geen erfgenamen zijn.³ De Nederlandse Staat heeft de wettelijke taak om onbeheerde nalatenschappen als beheerder in ontvangst te nemen en deze – als het om goederen gaat – om te zetten in geld. Als de nalatenschap twintig jaar onbeheerd blijft, valt deze toe aan de Staat. Daarnaast neemt het Rijksvastgoedbedrijf namens de Staat aanmeldingen van vermoedelijk onbeheerde nalatenschappen in behandeling met als doel eventuele goederen en/of gelden uit een onbeheerde nalatenschap zoveel mogelijk aan traceerbare erfgenamen of rechthebbenden te doen toekomen.

Het Rijksvastgoedbedrijf begint dan met het opmaken van een boedelbeschrijving, dat is het inventariseren van alle goederen en schulden die in de nalatenschap zitten en het taxeren van alle goederen van waarde. Ook onderzoekt de Dienst of er een testament is en of er wettelijke of testamentaire erfgenamen zijn en of er inactieve bankrekeningen zijn die aan de overledene toebehoorden, de zogeheten slapende tegoeden.
Vervolgens wordt de boedel afgewikkeld. Lopende contracten en andere verplichtingen worden opgezegd, eventuele vorderingen geind. Is er een huurder, wordt het huurcontract volgens de regels van het huurrecht afgehandeld door de Rijksvastgoedienst. Tenslotte worden goederen met waarde te gelde gemaakt door verkoop, dat noemt men liquidatie.

Erfgenaam onderzoek

Het is bij een onbeheerde erfenis niet toegestaan voor Jan en alleman, om op eigen houtje erfgenamen op te gaan sporen. Is er een erfenis waar enkele erfgenamen wel bekend zijn, maar anderen niet, kunnen de gezamenlijke bekende erfgenamen iemand opdracht geven, de andere erfgenamen op te sporen. Deze persoon mag op zoek gaan met een volmacht. Ook komt het voor dat een executeur, notaris of vereffenaar zo’n opdracht geeft. Dat mag dus niet zomaar ‘op de bonnefooi’, uit eigen winstbejag.

Nalatenschap met bekende en onbekende erfgenamen

Is er een nalatenschap met bekende erfgenamen en enkele onbekende of niet reagerende erfgenamen? Dan kunnen de bekende erfgenamen de erfenis afwikkelen en verdelen. Voor de onbekende of afwezige erfgenamen moet een vertegenwoordiger worden aangewezen. Het geld dat bij de verdeling aan de onbekende erfgenaam toekomt, wordt door de erfgenamen gestort in de consignatiekas.

---

Nieuwe artikelen in erfrechtblog ‘Lang leve de nalatenschap‘

---

Voetnoten, bronvermeldingen

Voetnoten | bronvermeldingen en commentaar

1. Onbeheerde nalatenschappen – Rijksvastgoedbedrijf en RVB lost steeds meer eigendomsmysteries op – Nieuwsbericht – Rijksvastgoedbedrijf 2022-09-20 [↩]
2. Wie krijgt de erfenis als er geen erfgenamen bekend zijn? – Rijksoverheid.nl, Ministerie van Algemene Zaken, 2023. [↩]
3. Zie: Handreiking vermoedelijk onbeheerde nalatenschappen voor bewindvoerders, mentoren en (vrijwillige) schuldhulpverleners – Rijksvastgoedbedrijf, 2022-03-01 [↩]

____________________________________________