Rechtsbijstand bij geschil over erfenis wordt niet altijd door verzekering vergoed
Bij afhandeling van een erfenis komt er vaak ruzie. Tussen de erfgenamen onderling of met de executeur of bewindvoerder. Als u op lange termijn een erfenis verwacht met een aanzienlijke waarde, is het verstandig een rechtsbijstandverzekering te hebben, ook als de familiaire verhoudingen redelijk of goed zijn.
1. Let op: niet elke basispolis biedt dekking voor erfrechtgeschillen!
Een persoon die weet of verwacht dat hij erfgenaam is en een rechtsbijstandverzekering heeft, doet er daarom goed aan de polis goed door te lezen. Let er in de eerste plaats op, in welke categorie van het recht de verzekeraar het erfrecht onderbrengt. Het is een groot misverstand dat erfrecht in de categorie familierecht valt, maar dat is niet zo, het valt onder het vermogensrecht. Maar veel verzekeraars noemen erfrecht niet apart als categorie en noemen alleen de categorie familierecht. Is dat bij uw polis het geval, vraag dan schriftelijk na of advies en geschillen rondom erfrecht verzekerd zijn
Is erfrecht familierecht? Het erfrecht wordt vaak ingedeeld bij het vakgebied familierecht. Dat is juridisch systematisch zacht gezegd onhandig, hard gezegd onzin. Erfrecht behandelt de overgang van vermogen bij overlijden, het valt daarom onder het vermogensrecht. Familierecht regelt persoonlijke betrekkingen tussen bepaalde mensen. Het Nederlands wettelijk erfrecht wijst wel bepaalde groepen familieleden aan als erfgenaam, maar ook de partner uit huwelijk of registratie. En de partner is volgens het familierecht geen familie. Verder mag iedereen vrij bepalen wie erfgenaam is, in een testament en dat hoeft helemaal geen familie te zijn. De buurvrouw, een universiteit of voetbalclub, zelfs een ex-partner, er hoeft niet een familielid bij te zijn.
Let er daarom op of een rechtsbijstandsverzekeraar voor het familierecht en erfrecht twee verschillende categorieën heeft, of erfrecht onderbrengt bij de module familierecht. Vraag dit na bij onduidelijkheid.
Sommige verzekeraars bieden geen dekking voor familierecht en erfrecht, anderen bieden deze rechtsgebieden aan als aanvullende dekking die apart bijverzekerd moet worden.1
Als door de overledene een testament is opgemaakt, kan daarin iemand zijn aangesteld als executeur. Dat is niet alleen een soort erebaan, maar kan ook juridische aansprakelijkheid meebrengen. Vaak krijgt de executeur de opgave om direct na overlijden de hele nalatenschap in beheer te nemen en ervoor te zorgen dat een reeks in de wet genoemde schulden wordt voldaan (art. 4:7 BW). Als de executeur de functie aanvaard, moeten alle bezittingen en schulden in kaart worden gebracht en als de balans positief is, de schulden uit de nalatenschap worden betaald. Hij of zij is ook verantwoordelijk voor de aangifte erfbelasting en betaling van de aanslag.
Bij het beheer en afwikkeling van de schulden van de erfenis door een executeur, ontstaat vaak onenigheid tussen de executeur en erfgenamen of schuldeisers. Erfgenamen zetten vraagtekens bij dat waarvan de executeur zegt dat ze er recht op hebben, bij de bevoegdheden van de executeur en de manier van werken. In zo’n geval is het fijn als de executeur een beroep kan doen op een jurist van de rechtsbijstandverzekering die kan adviseren. Komt er een rechtszaak, zal een vergoeding in de kosten verlichting bieden. Er is een verzekeraar die geen dekking biedt voor onenigheid rond schulden van de nalatenschap. En dat is precies het terrein waarop een beheersexecuteur zich beweegt. Sommige rechtsbijstandverzekeringen vergoeden erfrecht helemaal niet. Dit zijn meestal de goedkopere basisverzekeringen.
2. Aansprakelijkheid voor de executeur
Als een executeur een of meer van de wettelijke taken niet goed uitvoert, of het werk doet zonder over de vereiste vakbekwaamheid te beschikken of zonder een eventueel vereiste vergunning, en daar aanwijsbare nadelen uit ontstaan voor de nalatenschap, de erfgenamen en/of schuldeisers, kan ontslag bij de kantonrechter worden gevraagd. Wijst de rechter dat toe kan mogelijk een schadeclaim volgen.
Als een executeur in het handelen de wettelijke bevoegdheden te buiten gaat, kan ook schadeplicht ontstaan. Als er bijvoorbeeld iets wordt verkocht zonder instemming van de erfgenamen. Bij overlijden gaat namelijk de volle eigendom van de nalatenschap automatisch over van overledene op de erfgenamen en zij hebben als deelgenoten in de erfgemeenschap de meest vergaande rechten. De executeur heeft geen eigenaarsbevoegdheden, maar een wettelijke bevoegdheid de erfgenamen in een rechte te vertegenwoordigen. Doorkruist een executeur onbevoegd de eigendomsrechten van erfgenamen, die zijn beschermd als grondrecht in het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens, kan er schadeplicht ontstaan.
Er staat heel veel halve waarheden en onjuistheden op websites en in brochures over de executeur. Ook als ze afkomstig zijn van een notaris, advocaat of beroepsorganisatie. Vaak wordt nog uitgegaan van regels die golden onder het oude recht (tot 2003) en een hoogleraar die veel aan de weg timmert, vertelt het verhaal dat de regels voor de ‘exécuteur testamentaire’ uit het middeleeuws Rooms-Katholiek kerkrecht nog in Nederland zouden gelden. Ook daarom ontstaan er veel vaker dan nodig juridische geschillen.
Daar komt als klap op de vuurpijl nog bij, dat verreweg de meeste mensen die beroepshalve diensten aanbieden als beheersexecuteur, niet zijn opgeleid op het gebied van individueel vermogensbeheer, ook niet als ze lid zijn van de franchise ‘RegisterExecuteur’ of gecertificeerd lid zijn van de Nederlandse beroepvereniging voor executeurs NOVEX. De kosten rezen voor rechtsbijstandsverzekeraars de pan uit en de verzekeraars zijn begonnen de dekking van geschillen rondom het werk van de executeur uit te sluiten. Een verzekeraar schrijft klip-en-klaar:2
Familie, relatie en erfenis. Je bent niet verzekerd voor: Conflicten die het gevolg zijn van jouw betrokkenheid als executeur.
Een andere verzekeraar beschrijft het wat meer omfloerst, daar zijn alleen geschillen rond verdeling van de erfenis gedekt, en dus niet de voorfase waarin de executeur aan het werk is, voldoening van de schulden.
Omdat je hier niets over leest op de tientallen andere websites met informatie over de executeur, en ook de meestal alerte Consumentenbond hier niets over zegt, vinden we het zinvol hier voor te waarschuwen.3
3. Dekking kosten rechtsbijstand geschillen erfenis – overzicht juli 2024
Een rechtsbijstandverzekering kan bij juridisch geschillen daadwerkelijke steun bieden (‘in natura’) en financiële steun voor een zelf gekozen advocaat (‘vrije advocaatkeuze’). Per verzekeraar zijn er verschillende categorieën van zaken en rechtsgebieden waarvoor dekking wordt geboden. De premiebedragen van rechtsbijstandverzekeringen lopen flink uiteen. Het verschilt per verzekeraar, maar hangt ook af van de keuzes voor verzekerde modules.4
De ene verzekeraar verzekert het rechtsterrein ‘erfrecht’, de ander ‘erfenis’, de volgende ‘verdeling van een erfenis’. Op het eerste gezicht lijkt ‘erfrecht’ meer omvattend dan ‘erfenis’ en ‘erfenis’ meer omvattend dan ‘verdeling van een erfenis’. Vraag na wat de verzekeraar er precies onder verstaat. Soms is er een basisverzekering en moet voor erfenis / erfrecht een aanvullende module worden bijverzekerd. Soms omvat de basisverzekering erfrecht. Is erfrecht of erfenis verzekerd, kan daarbinnen een beperking gelden. De meeste verzekeringen bieden dekking voor zaken die spelen in Nederland.
Sommige verzekeraars bieden de service ‘rechtshulp on demand’ aan voor niet verzekerden. Dat is een eenmalige dienst geboden door de eigen juristen voor een vast bedrag per zaak. Enkele verzekeraars boden deze dienst in 2023 aan, maar zijn er mee opgehouden. Een rechtsbijstandverlener biedt haar diensten alleen via deze prijsstructuur aan, maar erfrecht valt buiten de rechtsgebieden.
Bij tien verzekeraars die door de Consumentenbond in 2022 minstens met een ‘7’ werden beoordeeld is de situatie voor particulieren volgens de website als volgt:5
Centraal Beheer
Verzekering zelf samenstellen aan de hand van vier modules
Module ‘Familie, belasting en vermogen‘ omvat erfenis
Univé
Basisverzekering
Module ‘Familie, Relatie en Erfenis‘ aanvullend bijverzekeren
Niet verzekerd: Conflicten die het gevolg zijn van jouw betrokkenheid als executeur
FBTO
Basisrechtsbijstand, omvat niet erfenis
of keuze uit vijf modules, daaronder ‘Familie, Belasting & Vermogen‘ inclusief erfenis
Nationale Nederlanden (in samenwerking met DAS)
Consument basis, omvat geschillen over erfenis
ABN AMRO (in samenwerking met DAS)
Module ‘Medisch & Familie‘, omvat erfenis
DAS
Informatie alleen via tussenpersoon
Interpolis
Basisdekking, omvat niet erfenis
Aanvulling ‘Familie, Belasting en Vermogen‘ omvat erfenis
ANWB – Unigarant
Aanvullende module ‘Persoon & Familie‘ omvat erfrecht, om dat te verzekeren moet basismodule ‘Consument en Wonen’ zijn afgesloten
ARAG
Drie verzekerpakketten waarbinnen bijverzekerd kan worden
In het duurste pakket kan de module ‘Familie‘ worden bijverzekerd waaronder ‘conflicten over de verdeling van een erfenis’ en dus niet erfrecht of erfenis algemeen. Geschillen over schulden lijken daar niet onder te vallen en dat is hoofdtaak van een executeur en vereffenaar. Vraag dit goed na.
asr
Standaardpakket omvat niet het gebied erfrecht
Aanvullende module ‘Persoon & Familie‘ omvat erfrecht
Brandmeester (voorheen SRK)
Bijzondere aanbieder van rechtsbijstand, vaste prijs per zaak, erfrecht wordt niet aangeboden
de volgende verzekeraars betrekken hier hun diensten: De Goudse, De Vereende, De Zeeuwse, Juwon
Bovenstaande voorbeelden laten zien aan dat het bij geen enkele verzekeraar op (ongeveer) dezelfde manier is geregeld. Het is dus zaak per verzekeraar in de polis gedetailleerd na te lezen wat er rondom erfrecht en executeurschap is verzekerd en wat wordt uitgesloten.
Andere lezers vonden dit ook interessant:
Voetnoten
Voetnoten | bronvermeldingen en commentaar- Als voorbeeld deze informatiepagina van een verzekeraar die erfrecht niet dekt. We hebben dit nagevraagd en bevestigd gekregen. Update december 2024: bij een doorloop blijkt dat het terrein ‘erfenis’ nu is opgenomen in de basisverzekering. [↩]
- Zie deze informatiepagina. [↩]
- Er is ook een verzekeraar die geschillen omtrent schulden van de erfenis expliciet uitsluit, maar deze vinden we op dit moment niet meer. [↩]
- Consumentenbond, Checlist rechtsbijstandsverzekering afsluiten, bijgewerkt november 2024 [↩]
- Let op! Alleen informatie op de website is bekeken, niet elke polis. De verzekeraars staan in willekeurige volgorde. [↩]