Volmacht afgeven aan een derde om erfenis af te wikkelen? Denk na over zeggenschap!

Introductie

Afwikkelen en verdelen van een nalatenschap na overlijden van de erflater is het recht en de plicht van de gezamenlijke erfgenamen. Dat is zo geregeld in de wet op het erfrecht (Boek 4 BW) en in het algemene vermogensrecht (Boek 3 BW). Op grond van deze regel gaan bij overlijden alle rechten en plichten automatisch over van de overledene op de in de wet en/of een testament aangewezen erfgenamen. Met uitzondering van de situatie waarin geen testament is gemaakt en de overledene een partner uit huwelijk of geregistreerd partnerschap achterlaat en een of meer eigen kinderen. Dan erft alleen de langstlevende partner (art. 4:13 BW). De erfenis wordt van rechtswege een afgescheiden vermogen, met de erfgenamen als deelgenoten. Dit gebeurt als het ware onzichtbaar; er hoeft niets te worden getekend en men hoeft niet naar de notaris. Is er een executeur, dan is de belangrijkste wettelijke opgave om een reeks in de wet genoemde schulden te voldoen en de nalatenschap beschermend te beheren tot de schulden zijn voldaan. Een executeur heeft geen eigendomsrechten of -bevoegdheden en mag de erfenis niet verdelen of een voorschot geven op de erfenis. De erfgenamen beslissen samen wat er verder gebeurt, om te beginnen of er (partieel) zal worden gescheiden en gedeeld.

Het kan verstandig zijn de afwikkeling (gedeeltelijk) over te laten aan een professional. Iemand die verstand heeft van het erfrecht, van vermogensbeheer, van onderhandelen bij de verkoop van (onroerende) goederen en bij bemiddeling tussen de deelgenoten. Daarvoor kan door de erfgenamen een zogenaamde ‘boedelvolmacht’ worden afgegeven. Dat is een overeenkomst tussen een erfgenaam en een derde, waarin is afgesproken dat de derde de erfgenaam mag vertegenwoordigen.

In de overeenkomst voor een boedelvolmacht kan van alles worden vastgelegd, bijvoorbeeld in welke situaties de vertegenwoordiger moet overleggen met de vertegenwoordigde, welke rechtshandelingen wel en welke niet mogen worden verricht (bijvoorbeeld niet: onroerend goed verkopen), hoe de informatievoorziening verloopt, en of de vertegenwoordigde ook zelf nog mag handelen. Veel notarissen sturen automatisch een boedelvolmacht aan de erfgenamen als er een verklaring van erfrecht wordt afgegeven, met het eigen kantoor als volmachtnemer. Een erfgenaam is niet verplicht te tekenen. Maar er moet dan wel worden samengewerkt met de andere erfgenamen om verder te komen en omdat iedere erfgenaam mede-eigenaar is, kunnen er alleen in unanimiteit beslissingen worden genomen.

De notaris maakt graag gebruik van een modelovereenkomst met een standaardregeling, wat efficiënt is, maar er toe kan leiden dat de erfgenaam niet altijd precies dat afspreekt wat gewenst is. Een duidelijk voorbeeld is de volgende zaak die bij de tuchtrechter kwam. Het ging om een zogenaamde ‘onherroepelijke volmacht’.

---

Notaris ging niet akkoord met intrekken volmacht

In 2025 werd er door de tuchtrechter voor het notariaat een klacht behandeld over de afwikkeling van een nalatenschap door een notaris. De notaris was opvolgend executeur en had voor het overige werk alle erfgenamen een formulier toegestuurd voor een volledige en onherroepelijke boedelvolmacht, zodat ze de hele nalatenschap kon afwikkelen en verdelen. De volmacht is door elke erfgenaam, daaronder klaagster, ingevuld en ondertekend teruggestuurd. Volgens de tuchtrechter mocht de notaris daarom naar eigen inzicht afwikkelen. Niettemin heeft de notaris klaagster en de andere erfgenamen bij haar keuzes betrokken en heeft ze de uitbetaling van het erfdeel niet afhankelijk gesteld van de goedkeuring van klaagster op de rekening en verantwoording van de notaris. Klacht ongegrond. ¹

Voor klaagster zijn gespecialiseerde erfrechtradvocaten opgetreden. Uit de uitspraak is echter niet duidelijk of ze klaagster hebben geadviseerd de volmacht in te trekken, dan wel haar in overweging hebben gegeven de volmacht door de rechter te laten wijzigen of buiten werking te laten stellen.

In dit geval had de notaris aan de erfgenamen een zogenaamde onherroepelijke volmacht gestuurd, misschien zonder uit te leggen wat dat voor de rechtspositie van de erfgenaam betekent. Het woord ‘onherroepelijk’ betekent letterlijk dat de volmacht die eenmaal is gegeven, door de volmachtgever niet meer kan worden herroepen, ofwel niet meer kan worden ingetrokken. Hoe werkt dit? En wat is dan een herroepelijke volmacht en waarom is dit wenselijker?

Wat is een volmacht en wat kun je daarmee regelen en afspreken?

Een volmacht kan worden afgegeven om een andere (rechts)persoon een handeling namens de volmachtgever te laten verrichten. De regels zijn gegeven in het wetboek voor het algemene vermogensrecht, dat is Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek, titel 3, de artikelen 3:60 tot en met 3:79 BW. Zij geven invulling aan de mogelijkheden die bestaan omtrent het verlenen en verkrijgen van een volmacht. Een volmacht is in beginsel herroepelijk om de volmachtgever in staat te stellen de controle te houden over de uitvoering van de taak. Als het uitgevoerde werk niet bevalt, wordt de volmacht ingetrokken. Het is niet nodig een volmacht in een notariële akte te laten vastleggen, maar banken en makelaars vragen bijvoorbeeld wel vaak om een akte. Zodat het zekerder is dat degene die met een volmacht komt, ook echt mag handelen.

Aandachtspunten boedelvolmacht afwikkelen erfenis

Een boedelvolmacht is beperkt tot werkzaamheden die worden verricht in de hoedanigheid van erfgenaam. De gevolmachtigde mag niet vertegenwoordigen in zaken die niets met de erfenis te maken hebben. Verder hoort de boedelvolmacht beperkt te zijn tot de periode van afwikkeling, maar dat kan als het niet mee zit soms jaren duren. Denk er van tevoren over na of je al die tijd geld wilt uitgeven aan de gevolmachtigde. Zo niet, is verstandig om ook altijd een uitdrukkelijke einddatum (kalenderdatum) op te nemen, of een aantal maanden dat de volmacht duurt. Daarna kan er altijd verlengd worden. Bedenk ook of het de bedoeling is dat er ook ‘grote zaken’ mogen worden afgehandeld, zoals de verkoop en levering van onroerend goed. Het juridische begrip daarvoor is ‘beschikken’. Bedenk of je bij alles wilt worden gehoord, of dat je kunt blijven meebeslissen. Soms lijkt het van tevoren prima dat er iemand komt ondersteunen met verstand van zaken, die de voortgang bewaakt. Maar er kunnen opeens kleine dingen gebeuren waardoor het ‘gevoeld’ heel onprettig wordt dat zaken door een vreemde worden afgehandeld. Schroom niet om vragen te stellen. Niet elke notaris is subtiel bij het geven van informatie als er een lucratieve boedelvolmacht kan worden binnengehaald.

Wat is een onherroepelijke volmacht?

In artikel 3:72 BW wordt een opsomming gegeven van manieren waarop een volmacht kan eindigen:

• door de dood, de ondercuratelestelling, het faillissement van de volmachtgever of het ten aanzien van hem van toepassing verklaren van de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen;
• door de dood, de ondercuratelestelling, het faillissement van de gevolmachtigde of het ten aanzien van hem van toepassing verklaren van de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen, tenzij anders is bepaald;
• door herroeping door de volmachtgever;
• door opzegging door de gevolmachtigde.

Dit is een ‘niet-limitatieve opsomming’, ofwel het zijn voorbeelden. Partijen bij een overeenkomst van volmacht kunnen ook andere situaties afspreken.

Art. 3:72 BW biedt ook de mogelijkheid om alle beëindigingsmogelijkheden uit te sluiten. Er wordt dan gesproken van een onherroepelijke volmacht. Dit is een beetje een vreemde situatie, want het betekent dat je als volmachtgever definitief bepaalde rechten uit handen geeft. Alsof je iets verkoopt. Een onherroepelijke volmacht wordt daarom ook wel gezien als een soort zekerheidsrecht ten behoeve van de gevolmachtigde en/of een derde, verpakt in een vertegenwoordigingsbevoegdheid.² De wet geeft daarom een extra regel voor de geldigheid van een onherroepelijke volmacht. Deze is alleen rechtsgeldig voor zover het gaat om de vertegenwoordiging in een rechtshandeling die in het belang is van de gevolmachtigde of van een derde.

Om een onherroepelijke volmacht rechtsgeldig af te kunnen geven, dient de gevolmachtigde of derde dus een direct belang te hebben bij de rechtshandeling(en) die krachtens de genoemde volmacht moeten worden verricht en die in haar gevolgen de volmachtgever treft.³

Kan een onherroepelijke volmacht nooit worden beëindigd?

Een onherroepelijke volmacht eindigt door faillissement van de volmachtgever of als op de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen van toepassing wordt verklaard (Artikel 284 e.v., Faillissementswet). De wet biedt
geen uitzonderingen voor de onherroepelijke volmacht betreffende deze punten van artikel 3:72
BW. Dit kan ook logisch worden geacht omdat die persoon op dat moment ook
handelingsonbevoegd wordt.

Spelen deze situaties niet, biedt art. 3:74 lid 4 BW een mogelijke uitweg om de onherroepelijke volmacht te beëindigen:

De rechtbank kan op verzoek van de volmachtgever, of van een erfgenaam of de curator van de volmachtgever, een bepaling als in het eerste lid bedoeld wegens gewichtige redenen wijzigen of buiten werking stellen.

Het onherroepelijke van de volmacht kan door tussenkomst van de rechter worden gewijzigd of buiten werking worden gesteld. De volmachtgever kan daarvoor zelf een vordering instellen, maar ook de curator van de volmachtgever, of na overlijden een erfgenaam. Dat kan alleen als sprake is van gewichtige redenen, als er bijvoorbeeld geen vertrouwen meer is in de volmachtnemer, of als deze niet handelt in het eigen belang of dat van een derde. Dit dient door de eiser in een procedure gesteld en bewezen te worden, voordat de rechter toestemming tot wijziging of buitenwerkingstelling kan geven.

De wetgever geeft als voorbeeld dat het kan gaan om misbruik van de volmacht door de gevolmachtigde. Een ander voorbeeld dat genoemd wordt door de wetgever is een zodanige onvoorziene omstandigheid. Bij een onvoorziene omstandigheid kan van degene in wiens belang de onherroepelijke volmacht is opgemaakt, niet worden verwacht dat hij deze handhaaft naar redelijkheid en billijkheid.⁴

Onherroepelijke volmacht kan gelding behouden na overlijden

De onherroepelijke volmacht kan ook na overlijden gelding behouden, of bij ondercuratelestelling van de volmachtgever, als dat door de volmachtgever zo is bepaald. De enige weg die wordt geboden om een onherroepelijke volmacht te wijzigen dan wel buiten werking te stellen, is dat een erfgenaam op de voet van artikel 3:74 lid 4 BW de rechtbank vraagt een bepaling als bedoeld in het eerste lid wegens gewichtige redenen te wijzigen of buiten werking te stellen.

Was de notaris in bovenvermelde zaak bevoegd te handelen?

De notaris verricht de rechtshandelingen niet in het eigenbelang en deels voor derden, maar vooral (ook9 voor volmachtgever. Dus in bovenstaande zaak lijkt het erop dat door de notaris verrichte rechtshandelingen zouden worden teruggedraaid wegens nietigheid, als de erfgenaam dat zou willen. De situatie is vervelend als de notaris gewoon doorgaat met de afwikkeling, ook al zou ze strikt juridisch volledig in haar recht staan. Daardoor wordt de volmachtgever gedwongen naar de rechter te stappen, met alle zorgen en stress van dien, en met een enorme kostenpost. Want het gaat om een vordering bij de rechtbank en daarvoor geldt verplichte procesvertegenwoordiging.

Zonder alle details te kennen, verdient het gedrag van de notaris geen schoonheidsprijs. Het voorleggen van een onherroepelijke volmacht roept alleen al vragen op. Is dat gedaan zonder uitleg, lijkt dat in strijd te zijn met de beroepsplicht. De notaris weet hopelijk dat een onherroepelijke volmacht niet geldig is als het gaat om de vertegenwoordiging van belangen van de volmachtgever. Het is goed mogelijk dat ‘in the end’ de belangen van de gezamenlijke erfgenamen ermee waren gediend dat er voortgang bleef in de afwikkeling, maar die beslissing was niet aan de notaris. En er kan en mag niet onderschat worden hoeveel emotionele schade het kan meebrengen wanneer een derde ‘de macht overneemt’ en beslist over familiegoederen. De notaris in kwestie had er verstandig aan gedaan de juridische situatie helder uit te leggen en handelingen op te schorten totdat er over en weer duidelijkheid was. Zonodig de volmacht vrijwillig neerleggen. Hoe de erfgenamen dan uit de afwikkeling hadden moeten komen is een andere vraag. Vereffenaar laten benoemen? Verdeling vragen bij de rechter? Ook dat is alleen aan de erfgenamen.

Waarom een herroepelijke volmacht?

Een herroepelijke volmacht is daarentegen, zoals de naam zegt, herroepbaar. De volmachtgever kan op elk moment de verleende volmacht buiten werking stellen. Vaak gaat het om een bankvolmacht, een medische volmacht of een financiële volmacht. Het voordeel hier is dat de volmachtgever de controle behoudt. Wanneer de volmachtgever ziet dat bijvoorbeeld een gevolmachtigde misbruik maakt van de volmacht, of de volmacht gebruikt voor handelingen die u niet wenst, kunt u de regeling stopzetten. Alle rechten die de gevolmachtigde had, worden dan opgeheven.

Hoe kan een volmacht worden herroepen?

Herroepelijke volmacht
De gevolmachtigde mag namens de volmachtgever handelen, maar de volmachtgever blijft daarnaast altijd zelf bevoegd om de handelingen te verrichten. Indien de volmachtgever geen vertrouwen meer heeft in de gevolmachtigde, kan de volmachtgever de volmacht eenvoudig intrekken. Daarvoor bestaan geen vormvereisten, maar het moet natuurlijk wel worden meegedeeld aan de volmachtnemer. Door de intrekking vervalt de juridische bevoegdheid voor de gevolmachtigde om namens de volmachtgever rechtshandelingen te verrichten. Trekt de volmachtnemer zich daar niets van aan, zijn de handelingen niet rechtsgeldig.

Een specifieke volmacht wordt beëindigd wanneer u als titularis hiervoor mondeling of schriftelijk de opdracht geeft. Een mondelinge opdracht moet altijd worden gevolgd door een schriftelijke bevestiging. Ook wordt een volmacht beëindigd wanneer de volmachthebber zijn of haar volmacht opzegt.

Onherroepelijke volmacht in levenstestament en benoeming executeur

Wanneer een persoon bij leven een onherroepelijk gevolmachtigde aanwijst voor het regelen van de financiën of het huishouden, bijvoorbeeld in een zogenaamd levenstestament, en bij testament een executeur benoemt om de nalatenschap na overlijden te beheren, kan dit bij overlijden problemen opleveren. Want wat is precies de verhouding tussen de gevolmachtigde en de testamentair executeur? Is er een soort rangvolgorde?

Professionals als notaris, beroepsexecuteur of advocaat kunnen geen duidelijk antwoord geven op deze vraag, omdat de wet of jurisprudentie hier niet in voorziet.

Zo speelde er een kwestie omtrent de eigen woning van erflater. Erflater had een onherroepelijke volmacht afgegeven met de taak het beheer en de verkoop van de woning. Na overlijden verschilden de executeur en gevolmachtigde in mening over wat er met de woning moest gebeuren. De ene wilde tot verkoop overgaan en de ander wilde de woning behouden. De vraag is dan: wie heeft welk recht tot spreken?

Een ander voorbeeld is de situatie waarin erflater een onherroepelijke volmacht heeft gegeven ten behoeve van het management van zijn bedrijf. Na overlijden zijn de gevolmachtigde en de executeur het oneens over wat er met de B.V. moet gebeuren. Wie heeft het recht van spreken?

Het is belangrijk hier vantevoren over na te denken. Lang niet alle notarissen en lang niet alle modellen hebben deze mogelijke botsing van bevoegdheden bhelder voor orgen.

---

Andere berichten in erfrechtblog Lang leve de nalatenschap

Voetnoten | bronvermeldingen en commentaar

1. https://tuchtrecht.overheid.nl/zoeken/resultaat/uitspraak/2025/ECLI_NL_TNORARL_2025_41[↩]
2. Het lot van de onherroepelijke volmacht na overlijden, masterscriptie Universiteit van Utrecht. [↩]
3. A.C. van Schaick, Volmacht, Deventer: Kluwer 2011, p 98, geciteerd in: De testamentair executeur en de onherroepelijk gevolmachtigde, C.P.J.M. Maas, masterscriptie, Universiteit van Tilburg, 2012. [↩]
4. MvA artikel 3.3.13, Parl gesch. Boek 3, p 294. [↩]

____________________________________________